RI&E voor houtzaagmolen (sectie 5.3): Makkinga's Mölle
Vette paarse tekst moet nog nader
bepaald worden (b.v. na operationele ervaring met de molen)
Vette rode tekst moet nog toegevoegd
worden aan inventarislijst
Achtergrond
De Eigenaar (gemeente
Ommen) is verantwoordelijk voor de RI&E.
Alle acties om risico's te verminderen zullen opgenomen worden in
de gedetailleerde Werkafspraken. Deze werkafspraken zijn
geen onderdeel van de RI&E zelf, daar de RI&E alleen
aangeeft of iets nog moet gebeuren (Beoordeling/Inschatting; het
bevat geen inhoudelijke werkafspraken). Indien voor sommige
risico's nog geen werkafspraken gemaakt (kunnen) zijn; dan dient
er een Plan van aanpak gemaakt te worden door de Eigenaar.
Molenaars en (aspirant) zagers kunnen bij dit alles hulp/input
bieden.
Belangrijk (RI&E document, pagina 7): Hoewel de
Arbowet niet meer volledig van toepassing is op vrijwilligers,
gelden nog steeds voorschriften als het werk ernstige risico’s
met zich meebrengt. Het zal duidelijk zijn dat een historische
molen een omgeving is waar zich ernstige risico’s kunnen
voordoen.
Belangrijk: De Eigenaar is nog
niet betrokken geweest bij opstellen RI&E en Plan
van aanpak, dus zie onderstaande als een advies van
aspirant zagers.
Introductie
Een aantal aspecten rondom RI&E zijn van belang om te weten (wie veratwoordelijk is voor een bepaald gedeelte
is in grijs aangegeven):
- RI&E document (verantwoordelijkheid
eigenaar [gemeeente Ommen] in samen spraak met SOM-bestuur)
- De algemene risico's (secties 2, 3 en 4) worden samen met de
Ommerse molenaars elders besproken.
- Houtzaagmolen sectie RI&E (sectie 5) zijn besproken met
de aspirant zagers.
- Risico's
- Beoordeling van risico's (wel of niet al
uitgewerkt)
- Inschatting van de ernst van risico's
- Plan van aanpak (verantwoordelijkheid
SOM-bestuur in samen spraak met [aspirant] zagers)
- Toelichting bij risico's
- Plan van aanpak om nog niet uitgewerkte risico's aan
te pakken.
- Werkafspraken (voor zagers) en Voorlichting (voor
zagers en gidsen) eventueel aanpassen (door
[aspirant] zagers)
- Toetsing door derden
- Omgaan met risico's en Plan van aanpak
doorhiermee aan de slag te gaan (door
[aspirant] zagers)
- Jaarlijkse herziening van Houtzaagmolen sectie RI&E
en Plan van aanpak (verantwoordelijkheid
SOM-bestuur in samen spraak met [aspirant] zagers)
De risico's hebben een Beoordeling gekregen. Bedenk dat ze
nog niet volledig beoordeeld kunnen worden, omdat er nog helemaal
geen werkervaring is op Makinga's Mölle. De Beoordeling in
de huidige versie van de RI&E is zodanig dat als er nu van
uitgegaan kan worden dat het redelijk doorgesproken en begrepen is
door de Eigenaar (op advies van aspirante zagers) dan is
een Beoordeling: JA (in orde)
op zijn plaats.
Indien er nog verdere en/of gedetailleerde begrip/werkafspraken
gemaakt dienen te worden, dan wordt de Beoordeling NEE (niet in orde). Afhankelijk van het
veronderstelde risico met een NEE Beoordeling,
wordt er een Inschatting van het risico vermeld: hoog,
midden of laag.
De risico's zijn voorzien van een uitgebreidere Toelichting
(dan in de RI&E), zodat ze specifiek zijn voor Makkinga's
Mölle. Deze Toelichting is ontstaan door toelichtingen in RI&E document en
gesprekken met andere zagers
en tijdens onze eigen aspitant-zager bijeenkomsten.
Een Plan van aanpak zal daarna gemaakt worden om de NEE Beoordeling te
transformeren na JA Beoordeling,
rekening houdend met de Inschatting (hoe hoger de Inschatting
hoe belangrijker het is). De Eigenaar zal de aspirant
zagers om feedback vragen.
Werkafspraken (voor zagers) en Voorlichting (voor
zagers en gidsen) zullen up-to-date gehouden worden.
Advies an Mark den Boer (zager op Mijn Genoegen, Arnhem): [het
aanpakken van risico's] gaat via de veiligheidsladder en dat
houdt in dat je gevaar indien mogelijk aan de bron wegneemt,
vervolgens het gevaar zoveel mogelijk fysiek afschermt en als
dat allemaal niet mogelijk is dat je bijzondere en bijzonder
veel aandacht besteed aan de [Werkafspraken en Voorlichting].
Toetsing van de RI&E is voor de verantwoordelijke voor
de RI&E (die kan eventueel anderen inschakelen). De (aspirant)
zagers zullen Omgaan en ervaring opdoen met de risico's
en Plan van aanpak. Jaarlijks zal RI&E en Plan
van aanpak herzien worden.
In onderstaande worden de houtzaagmolen risico's, die
verzameld zijn in RI&E document van De Hollandsche Molen,
nader bekeken.
De verdere stappen worden in
deze paragraaf besproken.
Definities
- een operationele molen: er gaat gezaagd worden en/of
er wordt gezaagd. Let op: de wieken kunnen dan ook wel eens stil
staan.
In dat geval zijn er minimaal twee bevoegde (molenaar en/of
zager) aanwezig.
- een niet operationele molen. Geen zaag
activiteiten zijn gepland.
Verder is belangrijk om te definiëren wat 'stilzetten' betekend:
- krabbelrad uit werk halen
zodat de slede stil komt te liggen
- molen vangen
zodat alles in de molen stil komt te liggen
Toelichting bij Houtzaagmolen risico's
Een houtzaagmolen is een machine, dus voorzichtigheid is geboden.
Goede materialen, gereedschappen en werkafspraken met elkaar zijn
belangrijk.
De Eigenaar is verantwoordelijk voor het onderhoud en het keuren
daarvan. De Eigenaar is verantwoordelijk voor een veilige
werkomgeving, veilige materialen en bezoekersomgeving. De
(aspirant) zagers en molenaars moet onveilige zaken zo snel
mogelijk melden bij SOM-bestuur.
Plattegrond en vluchtwegen
Overzicht van zaagvloer en vluchtwegen:
Brandblussers dienen hier nog in aangegeven te worden
5.3.1 Wordt er gericht voorlichting
gegeven over de risico’s in een houtzaagmolen? NEE - hoog
- Voorlichting voor gidsen:
Er moet nog bepaald worden wat en
wanner gidsen op de molen kunnen komen (er wordt gewerkt aan
een gidsen-cursus). Zowel voor operationele als
niet-operationele molen moeten instructies worden opgesteld.
- Voorlichting voor zagers:
Jan Coppens (van de Jager) zal de eerste operationele
instructies/werkwijzen op Makkinga’s Mölle begeleiden.
Er wordt voorlichting gegeven over veiligheid van trek- en
hijswerktuigen. Inclusief de eisen aan nieuwe werktuigen,
historische werktuigen en voorlichting over gebruik van staaldraad
in combinatie met ogen en klemmen. Afkeurmaatstaven voor touw,
staaldraad en kettingwerk, etc. worden bekend gemaakt. Voorlichting
en instructie draagt ertoe bij dat de molenaar/zager zijn kennis op
dit gebied vergroot en onderhoudt en dat hij op de hoogte is van een
deugdelijk gebruik.
De zaagramen gaan via een gat door de zaagvloer. Helaas is de
omlijsting van dat gat muurvast. Dus moet echt voorkomen dat b.v.
een schotel, balkijzer, wig, blok, stam/plank-gedeelte, etc. door
het gat valt, terwijl de zaag in werking is, anders kan een heel
stuk van de zaagvloer en zaagraam kapotgetrokken kunnen worden.
Wat wijsheden:
- De molen heeft altijd gelijk
- Jij bent het die naar de zagen/het gevaar gaat
- Timing is alles. Iets kan onveilig zijn maar veilig worden of
veilig zijn en onveilig worden gedurende het zaagproces (lees
overnemen, balkijzers aanleggen, etc.)
- Steek geen handen of voeten door het zaagraam
- Orde schept veiligheid.
- Als je niet de tijd neemt om goed te doen, wanneer neem je de
tijd om het over te doen?
De klok uut de kop zetten (gezegde van Cor): Doe alles doordacht,
voorzichtig en rustig aan!!!
5.3.2 Zijn er extra afspraken over orde en netheid? NEE - hoog
Orde en netheid: alle activiteiten (en werkafspraken) zijn gericht
op orde en netheid. Bij een houtzaagmolen weegt een opgeruimde molen
met vloeren die vrij zijn van obstakels nog zwaarder dan bij andere
molens.
Deze afspraken zullen in de opleiding
behandeld dienen te worden.
5.3.3 Zijn de werkafspraken duidelijk? NEE
- midden
<Werkafspraken zullen worden gemaakt in de komende maanden
(zullen definitief zijn als we officieel gaan draaien)>
Minimaal twee bevoegde personen (molenaar en zager) moeten aanwezig
zijn als molen operationeel (wieken kunnen dan ook stil
staan!!!) is. Hierdoor kan er een bij de stelling zijn en een op de
zaagvloer.
Vooral bij risicovol werk zoals slepen en opspannen heeft één
persoon de leiding. Deze ziet ook toe op permanente bediening van
stuurtouwen, etc.
Bij twijfel: stoppen, overleggen, beslissen en uitvoeren.
Er is een bord op werkvloer met info over: werkplanning
(wat-te-doen, wie aanwezig en wie leiding).
Als de zaagramen zweven (door de stevige buien en omdat er geen
remkleppen zijn), vang de molen zo snel mogelijk om schade te
voorkomen.
Altijd rustig blijven!
Bij het inhangen en richting van zagen: werk zo min mogelijk voor de
zagen. Als je evenwicht verliest or anderszins, dan kan je je
behoorlijk bezeren aan de zaagtanden.
Als balkijzer of schotel overgenomen moet worden, de molen
stilzetten.
Duidelijk aangeven wat de vluchtroutes zijn
5.3.4
Is het werkvlak verboden voor bezoekers als er hout gesleept of
op de slede wordt gebracht? JA
Het werkvlak op zaagvloer zal voor bezoekers verboden gebied zijn.
Bezoekers worden op veilige afstand gehouden door flexibele
afzetting (touw of hek). Geen toegang via zuid deur (te dicht bij
krabbelrad en zaagraam).
Is de west deur een deur en mag deze
NIET gebruikt worden als vlucht route??? Echter
dit lijkt me ZEER onveilig als deze niet ook als vluchtdeur
gebruikt mag worden. Advies brandweer gewenst.
Hoogstwaarschijnlijk alleen toegang (indien mogelijk) via de
noordoost deur (zodat men niet in de loop van de slede komt). Maak
bezoekers attent op de gevaarlijk uitstekende neuten. Dit alles
dient te vorkomen dat bezoekers in aanraking komen met brekende
staalkabels, wegrollende stammen, of een val in bewegende delen.
Instructies dienen ook opgesteld worden voor het inbrengen van
stammen en het verwijderen van planken uit de molen.
Bezoekers mogen niet op de stellingvloer (ook raamzolder) en hoger
komen.
Bezoekers worden weggehouden van een openstaand helluik.
Bezoekers ALTIJD in de gaten houden!
Geen bezoekers onder invloed van drank, druks, enz.
5.3.5 Wordt overbelasting van de winderij voorkomen? JA
Overbelasting bij terughalen van slede wordt voorkomen door
manillatouw en bijl op de slede.
5.3.6 Worden nieuwe hef- en trekgereedschappen jaarlijks
gekeurd? JA
Heffen en hijsen/horizontaal transport: Nieuwe hef- en
trekgereedschappen worden in goede staat gehouden door jaarlijks
keuring door een deskundig bedrijf.
5.3.7 Verkeren historische hef- en trekgereedschappen in goede
staat en worden deze op de juiste wijze toegepast? JA
(Punaise)stokken, kantelhaken, boomklemmen en domme krachten van
historische hijs- en trekinrichtingen verkeren in goede staat.
IJzeren katrollen dienen nog gecheckt te worden.
N.B. Onoordeelkundig gebruik van deugdelijk materiaal kan alsnog tot
breuken leiden.
5.3.8 Verkeert apparatuur om hout/planken in/uit te halen in
goede staat en is deze juist uitgevoerd? NEE
- midden
Buitenkraan, kar en hijsgereedschap zullen in goede staat
verkeren.
5.3.9 Verkeren kritische delen in goede staat? JA
Kwaliteit van kritische delen: Alle delen van historische werktuigen
(winderijtrommels, krabbelraderen, palstokken, haalders, luiken,
hekken, afschermtouwen) in uitstekende staat. Naast de conditie,
zijn ook de ophanging en lagering van belang.
5.3.10 Worden bewegende delen gesmeerd en gereinigd als de
molen niet in bedrijf is? JA
Bewegende delen: De molen wordt gesmeerd (hals/pensteen, krukas,
as-tappen, geleideschenen, etc.) als de molen is gevangen.
Tijdens zagen kan een plantenspuit nodig zijn voor het bevochtigen
van de zagen. Dit dient voorzichtig te gebeuren.
De hel onder de zaagramen wordt schoongemaakt terwijl de molen
is gevangen. Emmer, schop en kruiwagen
kunnen hiervoor gebruikt worden. Misschien dat de
afzuiging ook gebruikt kan worden.
5.3.11 Zijn de juiste maatregelen genomen om contact met
bewegende delen te vermijden? JA
Afscherming bewegende delen:
- Rond het krukas en wiel zijn hekken
- Rond boven bonkelaar geen bescherming (alleen plaats voor
molenaars); onderbonkelaar is afgeschermd met hek (bij krukas).
- De doorvoeren voor de zaagramen met de wuifelaars zijn
voorzien van hekken.
- De omgeving van de zaagramen, met name de voorkant, is
verboden gebied voor onbevoegden.
5.3.12 Worden de juiste Personelijk Beschermings Middelen (PBM)
toegepast? NEE - midden
Veiligheidsschoenen met goede antislip en werkhandschoenen staan op
de lijst van benodigde PBM's.
Voor slijpmachine en/of kettingzaag:
gehoorbeschermers (individueel??? Er staan er nu twee
op inventarislijst) en veiligheidshelm.
5.3.13 Worden de juiste maatregelen genomen tegen rollende,
vallende en wegschietende delen? JA
Rollende, vallende en wegschietende delen: denk aan de volgende
maatregelen:
- Niet betreden van de vloerruimte onder de winderijen als deze
worden gebruikt
- Nooit in het verlengde van het trek of takelwerk gaan staan
- Tijdens gevaarlijk werk, zoals het binnenhalen en op de slede
brengen van het hout, geen bezoekers op de zaagvloer
- Voorkom wegrollende stammen. Gebruik deugdelijke wiggen.
- Voorkom omvallende materialen. Denk aan het juist oplatten
van hout (ordelijk en nooit hoger dan 3x de breedte).
Verdere stappen
Benaderen van Eigenaar (via SOM-bestuur) en
SOM-bestuur zelf, zodat ze hun rol innemen.
De komende werkzaamheden zijn: begin maken met detail Werkafspraken
en werken aan de Voorlichting (onderdeel van
gidsenopleiding). De chronologische lijn aanbrengen in
werkafspraken is een goed idee (van Mark den Boer]. Dit kan
makkelijk binnen bovenstaande RI&E secties.
Dit alles zal hoogstewaarschijnlijk ook een verdere precisering
(van Toelichting) van de RI&E veroozaken (een
iteratief proces dus).
Acknowledgements
I would like to thank people, such as Mark
den Boer, Ommer zagers and
others for their help, encouragement and/or constructive feedback.
Any remaining errors in methodology or results are my
responsibility of course!!! If you want to provide constructive
feedback, let me know.
Major content related
changes: August 8, 2025
single core
Home
Up
Search
Mail